Wszoły u kota – jak się ich pozbyć i jak skutecznie leczyć?

Co to są wszoły i czym jest wszołowica u kota?

Wszoły to małe, bezskrzydłe owady należące do grupy pasożytów zewnętrznych (ektopasożytów), które całe swoje życie spędzają w sierści i na skórze żywiciela. Wywołują one u kota schorzenie dermatologiczne określane jako wszołowica.

Wszoł koci (Felicola subrostratus) ma jasne zabarwienie, owalnie spłaszczone ciało oraz trójkątną głowę. Dzięki odnóżom potrafi sprawnie przemieszczać się wzdłuż włosa.

Czym żywią się kocie wszoły?

Większość gatunków wszołów nie pije krwi – żywią się one złuszczonym naskórkiem oraz fragmentami sierści. Mimo że nie przebijają skóry, ich ciągły ruch, żerowanie oraz przyczepianie się do sierści powodują u zwierzęcia silne podrażnienie i świąd. Wszoły często na nosicieli wybierają koty długowłose, gdyż gęste futro stanowi idealne schronienie. Najczęściej pasożyty bytują pod pachami, na głowie, w pachwinach i na grzbiecie (gdzie trudniej o higienę).

Wszoły a inne pasożyty skórne

Choć objawy inwazji pasożytniczej na skórze czworonoga mogą wyglądać podobnie, kocie pasożyty znacznie różnią się od siebie budową, trybem życia i sposobem odżywiania.

Wszoły a wszy

Najważniejszą różnicą między tymi owadami jest ich sposób żerowania:

• wszoły kocie mają aparat gębowy typu gryzącego – żywią się martwym naskórkiem oraz złuszczonymi komórkami,
• wszy mają aparat gębowy kłująco-ssący i żywią się wyłącznie krwią żywiciela.

Typowe wszy nie stanowią zagrożenia dla kotów. Jedynym owadem z tej rodziny, który wybiera je na swojego żywiciela, jest wszoł koci.

Wszoły a pchły

Wszoły są jaśniejsze i wolno pełzają tuż przy skórze, u nasady włosa. Nie potrafią skakać. Pchły są ciemniejsze, bardzo ruchliwe i potrafią skakać. Żywią się krwią kota, a ich obecność najczęściej stwierdza się po charakterystycznych czarnych odchodach.

Wszoły a świerzbowce

Świerzbowiec to niewidoczne gołym okiem roztocze, które drąży korytarze w warstwie rogowej naskórka, żywiąc się tkanką oraz płynem tkankowym. Inwazji świerzbowca towarzyszy silny świąd, wywołujący liczne rany i strupy. W przeciwieństwie do wszołów oraz ich jasnych jaj, które można zauważyć na sierści, świerzbowca rozpoznaje się wyłącznie w badaniu zeskrobiny skórnej pod mikroskopem.

Więcej informacji o ektopasożytach i endopasożytach atakujących domowe czworonogi znajdziesz w artykule: jak rozpoznać pasożyty u kota.

Cykl życiowy wszoła kociego

Wszoł koci jest pasożytem bezwzględnym, co oznacza, że cały jego cykl życiowy odbywa się wyłącznie na jednym żywicielu. Wszoły nie potrafią przetrwać w środowisku poza ciałem kota dłużej niż kilka dni, jednak na jego skórze szybko się namnażają.

Proces ten rozpoczyna się od samicy, która składa małe, białe lub żółtawe jaja przypominające półprzezroczyste, mlecznobiałe łezki. Przytwierdza je tuż u nasady włosa za pomocą specjalnej wodoodpornej wydzieliny białkowej. Gnidy mają wyjątkowo twarde osłonki chroniące zarodek, przez które nie przenika większość standardowych preparatów przeciwpasożytniczych. Po około 5–8 dniach z jaj wylęgają się larwy. W kolejnym etapie nimfy przechodzą proces linienia i osiągają pełną dojrzałość płciową w ciągu 2–3 tygodni.

Cały cykl rozwojowy od jaja do dojrzałego owada trwa zazwyczaj od 3 do 4 tygodni. Właśnie z tego powodu jednorazowe podanie środka przeciwpasożytniczego może nie być wystarczające.

Skąd biorą się wszoły i jak dochodzi do zarażenia?

Inwazja wszołów następuje najczęściej poprzez bezpośredni kontakt z zarażonym zwierzęciem. Wszoły kocie przenoszą się podczas wspólnych zabaw kotów czy odpoczynku na tym samym posłaniu. Do zakażenia może dojść również drogą pośrednią – przez legowiska, przybory do pielęgnacji czy miski.

Czy kot niewychodzący może mieć wszoły?

Koty niewychodzące również mogą mieć wszoły. Choć ryzyko jest znacznie niższe niż u kotów wychodzących, opiekun może przynieść jaja pasożytów (gnidy) lub dorosłe osobniki do domu na obuwiu czy odzieży wierzchniej.

Grupy zwiększonego ryzyka

Wszołowica najszybciej rozwija się u zwierząt z osłabionym układem immunologicznym oraz u tych przebywających w dużych skupiskach. Do grupy podwyższonego ryzyka zaliczamy:

• koty długowłose,
• młode kocięta,
• starsze koty,
• osobniki przewlekle chore,
• zwierzęta w schroniskach i wolno żyjące.

Objawy wszołowicy u kota

Objawy wszołowicy mogą mieć różny stopień nasilenia w zależności od liczebności pasożytów oraz ogólnego stanu zdrowia czworonoga.

Główne symptomy wszołowicy:

• świąd: kot drapie się, gryzie po ciele i nerwowo wylizuje,
• zmiany w wyglądzie okrywy włosowej: sierść staje się matowa i posklejana,
• wyłysienia i zmiany skórne: w miejscach najbardziej intensywnego drapania powstają miejsca pozbawione sierści, zaczerwienienia oraz strupy,
• łupież: podczas głaskania czy szczotkowania sierści widoczne są białe lub szare plamki na skórze i włosach,
• niepokój i drażliwość: ciągły świąd uniemożliwia spokojny sen i wypoczynek.

Nieleczona inwazja pasożytów może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych, w tym wtórnych zakażeń bakteryjnych oraz grzybiczych.

Co więcej, kot może przypadkowo połknąć wszoła, który jest żywicielem pośrednim tasiemca psiego, i wprowadzić pasożyta wewnętrznego do swojego przewodu pokarmowego.

Rozpoznanie i diagnostyka wszołów u kota

Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie oraz badaniu dermatologicznym, podczas którego wykonuje się szybki, bezbolesny test z taśmą klejącą. Pobrane w ten sposób z sierści owady oraz ich jaja są oceniane pod mikroskopem, co pozwala potwierdzić obecność wszoła kociego. Trafna diagnoza jest niezbędna, aby wykluczyć inne schorzenia, takie jak świerzb, nużyca, alergie pokarmowe czy grzybica skóry.

Leczenie i profilaktyka

Jak wygląda leczenie wszołów u kota?

Leczenie wszołowicy polega na zastosowaniu odpowiednich leków weterynaryjnych o działaniu przeciwpasożytniczym. Preparaty na wszoły u kota typu spot-on (kropelki na kark) zawierają substancje czynne takie, jak fipronil, imidaklopryd, selamektyna czy fluralaner. Aplikuje się je bezpośrednio na skórę w miejscu niedostępnym do zlizania.

Większość środków przeciwpasożytniczych skutecznie eliminuje dorosłe wszoły oraz ich larwy, ale nie przenika przez osłonkę jaja. Oznacza to, że po pierwszej aplikacji leku dorosłe owady giną, ale gnidy pozostają bezpieczne. Ponieważ larwy wylęgają się z jaj po około 5–8 dniach, kluczowe jest powtórzenie aplikacji preparatu po 2–4 tygodniach. Wspomagająco przy inwazji wszołami stosuje się szampony lecznicze, których celem jest usunięcie złuszczonego naskórka oraz złagodzenie podrażnień.

Bardzo ważne jest, aby nie stosować u kotów preparatów przeznaczonych dla psów, gdyż mogą one zawierać toksyczną dla zwierzęcia permetrynę.

Higiena i profilaktyka

Jeśli w domu mieszka więcej kotów, zakłada się, że wszystkie zwierzęta miały kontakt z wszołami. Z tego względu należy podać preparaty przeciwpasożytnicze całemu stadu w tym samym czasie. U kotów wychodzących lub regularnie spędzających czas na świeżym powietrzu warto wdrożyć stałą, całoroczną profilaktykę w postaci kropli typu spot-on.

Aby wyeliminować ryzyko ponownego zakażenia, warto przeprowadzić dokładne czyszczenie. Wszystkie legowiska, kocyki oraz pokrowce należy wyprać w pralce w temperaturze minimum 60°C. Szczotki, grzebienie i zabawki warto dokładnie umyć w gorącej wodzie z dodatkiem bezpiecznego szamponu leczniczego, natomiast wnętrza transporterów oraz miękkie obicia drapaków starannie odkurzyć i odkazić preparatem bezpiecznym dla czworonogów.

Zdecydowanie lepiej jest zapobiegać wszołowicy niż ją leczyć. Pierwszą linią obrony przed ektopasożytami są silna, zdrowa skóra oraz gęsta okrywa włosowa. Kluczowy wpływ ma na nie dieta. Warto wybierać pełnowartościowe karmy bogate w witaminy z grupy B oraz kwasy tłuszczowe omega-3 i omega-6. Doskonałym dopełnieniem są suplementy na sierść dla kota, które wzmacniają barierę lipidową naskórka. Regularne wyczesywanie sierści za pomocą akcesoriów pielęgnacyjnych dla kota pozwala na wczesne wykrycie jakichkolwiek nieprawidłowości, zanim problem się rozwinie.